link voor het oorspronkelijk wetenschappelijk artikel: Musculoskeletaal syndroom van de menopause
Het musculoskeletaal syndroom van de menopauze
Spier- en gewrichtsklachten in de overgang: wat er écht gebeurt
Veel vrouwen merken het ergens halverwege de overgang: gewrichten die zeuren, spieren die sneller pijn doen, kracht die lijkt weg te lekken, stijfheid die ’s ochtends blijft hangen. Vaak krijgen deze klachten weinig aandacht. “Het hoort erbij.” “Je wordt ouder.”
Maar dat verhaal is te simpel — en niet correct.
Recente wetenschap laat zien dat deze klachten vaak geen toeval zijn, en ook geen teken van zwakte of slijtage alleen. Ze hebben een duidelijke biologische verklaring, waarbij het brein, het immuunsysteem en hormonen samen een rol spelen.
In 2024 werd in het medische tijdschrift Climacteric een nieuwe term geïntroduceerd: het musculoskeletaal syndroom van de menopauze. Deze term beschrijft het geheel aan spier-, bot- en gewrichtsklachten dat samenhangt met de daling van het hormoon oestrogeen tijdens de overgang.
Wat is het musculoskeletaal syndroom van de menopauze?
Het musculoskeletaal syndroom van de menopauze is geen nieuwe ziekte. Het is een nieuw raamwerk om klachten te begrijpen die al heel lang bestaan, maar tot nu toe vaak los van elkaar werden bekeken.
Spieren, botten, pezen en gewrichten functioneren niet geïsoleerd. Ze vormen samen één systeem — en dat systeem is gevoelig voor hormonale veranderingen. Het musculoskeletaal syndroom van de menopauze omvat onder andere:
- spier- en gewrichtspijn zonder duidelijke schade
- verlies van spiermassa en spierkracht
- botontkalking (osteopenie en osteoporose)
- frozen shoulder
- pees- en bandklachten
- versnelde ontwikkeling van artrose
Bij veel vrouwen zijn deze klachten niet zichtbaar op röntgenfoto’s of MRI’s. Dat betekent niet dat ze “niet echt” zijn. Het betekent dat het probleem zich grotendeels afspeelt op het niveau van weefselkwaliteit, ontsteking en pijnverwerking — processen die je niet altijd kunt zien, maar wél kunt voelen.
Hoe vaak komen spier- en gewrichtsklachten in de overgang voor?
Spier- en gewrichtsklachten tijdens de menopauze zijn eerder regel dan uitzondering:
- ongeveer 70% van de vrouwen krijgt musculoskeletale klachten
- 1 op de 4 vrouwen ervaart ernstige beperkingen
- bij circa 40% zijn geen structurele afwijkingen aantoonbaar
Dat maakt het musculoskeletaal syndroom van de menopauze tot één van de meest voorkomende, maar ook meest onderkende overgangsproblemen.
De rol van oestrogeen bij spieren, botten en gewrichten
Oestrogeen is geen “alleen-maar-een-vrouwelijk-hormoon”. Het is een regelstof die vrijwel alle onderdelen van het bewegingsapparaat beïnvloedt:
spieren, botten, pezen, ligamenten, kraakbeen én ontstekingsprocessen.
Wanneer oestrogeen daalt, verandert de manier waarop het lichaam signalen verwerkt en herstelt. Er ontstaan vijf belangrijke verschuivingen.
1. Meer ontsteking → meer pijnlijke gewrichten
Oestrogeen werkt normaal gesproken ontstekingsremmend. Het helpt het immuunsysteem kalm te houden. Bij oestrogeentekort neemt de activiteit van ontstekingsstoffen toe.
Dat kan leiden tot:
- diffuse gewrichtspijn
- ochtendstijfheid
- pijn zonder duidelijke oorzaak
Vanuit pijnwetenschap weten we: meer ontsteking betekent een gevoeliger alarmsysteem. Het brein krijgt meer dreigingssignalen binnen, ook als er geen structurele schade is. Dat verklaart waarom veel vrouwen tijdens de overgang pijnlijke gewrichten ervaren zonder artrose of letsel.
2. Spierverlies in de overgang (sarcopenie)
Na de menopauze verliezen vrouwen gemiddeld 0,6% spiermassa per jaar. Dat lijkt weinig, maar stapelt zich snel op.
Spierverlies in de overgang kan leiden tot:
- krachtsverlies
- sneller vermoeid zijn
- slechtere balans
- verhoogd valrisico
Oestrogeen speelt een belangrijke rol bij spierkracht, energieproductie en herstel. Minder oestrogeen betekent niet dat trainen zinloos is — maar wél dat spieren andere ondersteuning nodig hebben.
3. Minder spierherstel door verminderde stamcellen
Spieren herstellen zich via zogenoemde satellietcellen (spierstamcellen). Oestrogeen activeert deze cellen.
Bij een tekort:
- herstellen spieren langzamer
- wordt spieropbouw moeilijker
- neemt de kwetsbaarheid voor blessures toe
Het lichaam kan nog steeds aanpassen, maar het tempo ligt lager. Dat vraagt om slimmer trainen, niet om stoppen.
4. Botontkalking en verhoogd fractuurrisico
Tijdens de perimenopauze kan al tot 10% van de botmassa verloren gaan. Dat verhoogt het risico op:
- wervelfracturen
- polsbreuken
- heupfracturen
Botontkalking door de menopauze verloopt vaak stil. Er is geen pijnsignaal — tot het moment dat er een breuk optreedt. Preventie is hier essentieel.
5. Artrose en kraakbeenveranderingen
Artrose komt duidelijk vaker voor na de menopauze. Oestrogeen speelt een rol in het behoud van gezond kraakbeen.
Het verlies ervan kan bijdragen aan:
- snellere slijtage
- meer pijn
- verminderde belastbaarheid van gewrichten
Belangrijk: artrose betekent niet automatisch pijn. Maar hormonale veranderingen kunnen het pijnsysteem gevoeliger maken voor bestaande veranderingen.
Waarom deze term belangrijk is
Net zoals het urogenitaal syndroom van de menopauze heeft gezorgd voor erkenning van vaginale en urinewegklachten, helpt de term musculoskeletaal syndroom menopauze om spier- en gewrichtsklachten serieus te nemen en beter te begrijpen.
Voordelen van deze benadering:
- meer herkenning en erkenning
- betere uitleg aan patiënten
- eerder starten met preventie
- minder het gevoel: “het zit tussen je oren”
Pijn is nooit “tussen de oren”. Pijn is een beschermingssignaal — en dat signaal wordt beïnvloed door hormonen.
Wat kun je doen bij spier- en gewrichtsklachten in de overgang?
Beweging en krachttraining
- regelmatige krachttraining
- focus op spierkracht en balans
- liever zwaarder en korter dan licht en eindeloos
Het doel is niet uitputting, maar het hertrainen van vertrouwen en belastbaarheid in het systeem.
Voeding en supplementen
- voldoende eiwitten
- vitamine D
- magnesium
- vitamine K2
Dit ondersteunt spierherstel, botgezondheid en het zenuwstelsel.
Menopauzale hormoontherapie (MHT)
Hormoontherapie kan:
- botverlies remmen
- spiermassa ondersteunen
- ontsteking verminderen
Dit vraagt altijd om een individuele medische afweging, maar bij veel vrouwen is het een effectieve en onderbenutte optie.
Samenvatting
Spier- en gewrichtsklachten in de overgang zijn geen toeval en geen teken van falen. Ze zijn het gevolg van een veranderd biologisch systeem dat andere voorwaarden nodig heeft.
Het musculoskeletaal syndroom van de menopauze biedt een helder kader om deze klachten te begrijpen — en om ze gericht aan te pakken.
Met de juiste combinatie van kennis, beweging, voeding en eventueel hormoontherapie kunnen veel vrouwen hun kracht, mobiliteit en zelfstandigheid behouden. Ook na de menopauze.
*